• Gebouwen met een religieus karakter
  • Kerken
  • Kapellen
  • Kapelletjes
• Gemeentehuizen
• Musea, ateliers en tentoonstellingsruimten
  • Gemeentelijke instellingen of daarmee gelijkgesteld
  • Privé
• Merkwaardige gebouwen en bezienswaardigheden
  • Temse
  • Steendorp
  • Tielrode
  • Elversele
• Kunstwerken

• Decanale O.L.Vrouwekerk, Markt, Temse
  
  (± 770 - 1888, laatste grote verbouwing) Zie Algemene toeristische aantrekkingspunten
  
  
• Christus-Koningkerk, Prinsenlaan, Temse (1963)

  De Christus-Koningwijk werd parochie bij Koninklijk Besluit van 25/11/1952. Onder leiding van E.H. Paul Verstraeten, onderpastoor, werd in 1952 een noodkerk opgericht.
  Op 11/6/1961 legde Mgr. Karel Calewaert de eerste steen van de nieuwe kerk. De inwijding vond plaats op 22/9/1963. E.H. Arthur Huyck, pastoor, was de bezieler van de realisatie. Architect was Eugène De Wit (Wetteren). Bij de herschildering van de kerk in 1992 werd een keramiek van de Temsese kunstenaar Jozef Pauwels, directeur van de Academie en Vaktekenschool, aangebracht achter het altaar: Door de wereld gaat het woord en het brengt zijn vruchten voort. De dynamiek van Christus' boodschap wordt uitgebeeld en daaruit ontstaat een kroon van vuur, die uitmondt op de kruisen van de calvarie: de droom van Christus-Koning.
  
  De pastorie werd opgericht in 1958.

• Sint-Jozefkerk, Velle, Temse (1902)

  Gebouwd in neogotische stijl. Architect was Frans Smet (Temse).
  
  Driebeukige basilicale kruiskerk met vierkante voorgeveltoren.
  
  Het interieur bestaat uit neogotisch meubilair. Veertien schilderijen van Camille Wauters (19deeeuw) stellen de staties van de kruisweg voor; oorspronkelijk hingen zij in de O.L.Vrouwekerk.
  
  Velle werd parochie bij Koninklijk Besluit van 19/12/1910.

• H. Hartkerk, H. Hartplein, Temse (1973)

  De H. Hartwijk werd parochie bij Koninklijk Besluit van 2/9/1939. In datzelfde jaar werd een noodkerk gebouwd.
  
  De plannen voor een nieuwe kerk werden door het Ministerie van Openbare Werken op 9/2/1970 goedgekeurd. Bouwheer was de kerkfabriek H. Hart, met als bezieler E.H. Raymond Laureys, pastoor. Eugène De Wit (Wetteren) en ir. Marc De Nil (Bazel) waren de ontwerpers.
  
  Op 28/11/1970 vond de eerste steenlegging plaats, op 7/4/1973 de inwijding.

• Sint-Jan-Evangelistkerk, Gelaagstraat, Steendorp (1828-1889, laatste verbouwing)
  
  Vrij massief kerkgebouw met de inkomtrappen en de toren op de rooilijn van de straat. Ruime pseudo-basilicale baksteenbouw in neoclassicistische stijl met neo-Romaanse voorgevel. Architecten: Frans Stoop (oorspronkelijke vorm) en August Van Assche (uitbreiding en toren - 1890). De vorm van de toren bezorgde de Steendorpenaars de bijnaam de mosterdpotten.
  
  Merkwaardigheden: goed verlicht interieur, preekstoel (laatbarok met beeldhouwwerk van Petrus Cornelius De Preter), biechtstoelen (neoclassicistisch), hoofdaltaar en koorgestoelte (Mathias Zens). Het orgel (Delehaye) dateert uit 1835 en is beschermd bij Koninklijk Besluit van 7/2/1980.
  
  
• Sint-Petruskerk, Sint-Jozefstraat, Tielrode (1906)

  Neogotische driebeukige kruiskerk.
  
  De driebeukige bakstenen kerk, opgericht volgens de plannen van architect Henri Geirnaert, heeft een schip van 5 traveeën, een kruisbeuk en een vijfzijdig afgesloten koor. Op 14/5/1906 werd zij door Mgr. Antoine Stillemans, bisschop van Gent, ingewijd. De toren werd na de brand van 23/5/1933 volledig vernieuwd.
  
  Merkwaardigheden: neogotische altaren, biechtstoelen, communiebank, koorbanken, lambrisering en preekstoel. Marmeren barokaltaren in de kruisbeuk en een witmarmeren zittende H. Maagd met Kind dateren uit de 18de eeuw. Het meubilair werd hoofdzakelijk ontworpen door de architecten H. Geirnaert en E. Van den Eynden.

• Sint-Margarethakerk, Dorpstraat, Elversele (12de eeuw - 1894, laatste verbouwing)

  De kerk werd beschermd bij Koninklijk Besluit van 20/7/1943.
  
  Voornamelijk gotisch kruiskerkje met aangebouwde pui, op een verhevenheid in het dorp gebouwd en omringd door een kerkhof, dat sedert 1911 niet meer wordt gebruikt. De kern klimt op tot de Romaanse periode; in de 15de eeuw werd de kerk echter volledig gewijzigd in Brabantse gotiek.
  
  Binnenin treft men aan de zuilen typische koolbladkapitelen aan. Boven de gewelven (niet toegankelijk) bevindt zich de enige bewaarde muurschildering in het Land van Waas (Laatste Oordeel-scene).
  
  Een grondige buitenrenovatie gebeurde in de jaren 1989-1990. Op 19 oktober 1990 werd de kerk voor haar buitenrestauratie onderscheiden door het Verbond van de Kringen voor Heemkunde van Oost-Vlaanderen.
  
  In 1998 werd ook de binnenrestauratie voltooid.

• Sint-Jozefkapel, Sint-Jozefstraat, Tielrode (1672)
  
  Deze éénbeukige kapel in rococostijl, gelegen aan de Durmeboorden, was in de 10de eeuw een bidplaats van de abdij van Lobbes, waaruit in de 17de eeuw de eerste parochiekerk van Tielrode ontstond. Deze kerk werd in 1911 gedeeltelijk afgebroken.
  
  De bakstenen kapel met opengewerkte toren, bekroond met een knobbelspits, werd in 1913 ingewijd. Zij bezit nog alle kenmerken van een kerk (sacristie, oksaal, preekstoel, een toren met klok en een lang éénbeukig schip). De kapel werd grondig gerenoveerd in 1989. Op het overgebleven deel van het oud-kerkhof, gesloten in 1882, werd een ommegang ingericht met zeven kapelletjes: de zeven smarten en zeven vreugden van Sint-Jozef. Oorspronkelijk stonden zij op een staak; zij werden ingezegend door deken De Grote van Lokeren op 16/8/1903. Later werden ze omgebouwd in steen. De schenkers staan erop vermeld (o.a. Paus Pius X en Mgr. Antoine Stillemans, bisschop van Gent).
  
  Het is nog steeds een bedevaartsoord dat vooral in de maand maart (Sint-Jozefmaand) wordt bezocht. Het is aan deze kapel dat elk jaar de Paardenzegening plaatsvindt (zie Algemene toeristische aantrekkingspunten).
  
  Merkwaardigheden: goed verlicht rococo-interieur, preekstoel en poort (17de eeuw) en glasramen met middenin een gebrandschilderd element. Ontwerp van de ramen: architect H. Van den Hende uit Wachtebeke. Ontwerp gebrandschilderde elementen: kunstenaar P. De Bruyne uit Gent. Uitvoering glas in lood: glazenier H. Rabau uit Roeselare.
  
  
• Kapel O.L.Vrouw van Zeven Weeën, Pontweg, Elversele (1889)
  
  Eénbeukige kapel in neogotische stijl. Volgens een steen in de achtergevel werd deze kapel in 1889 opgericht door E.H. Edmond De Block, pastoor, met medehulp van de parochianen. De bouw van de kapel sproot voort uit een andere kapel gebouwd door Philip Ferdinand Wauman (in 1838) en gelegen aan de overzijde van de weg.
  
  De bidplaats draagt een mooi klokkentorentje. Binnenin bevinden zich het beeld van O.L.Vrouw en een piëta. Markant zijn ook de glasramen in moderne stijl: het ene stelt O.L.Vrouw van de Weg voor, het andere de Madonna van Smarten. De kapel heeft het uitzicht van een kleine wijkkerk, met beuk, oksaal en sacristie.
  
  Rond dit heiligdom werden in een rijk beboomd parkje (linden, naaldbomen, beuken) zeven statiekapelletjes en een Mariagrot gebouwd.
  
  De voornaamste bedevaartsdagen betreffen een jaarlijkse noveen van 1 tot 9 mei, met eucharistieviering en lof, en daarna een ommegang rond het heiligdom. Op 1 mei en op elke zon- of feestdag van mei vindt, telkens om 14.30 uur, een lof plaats, gevolgd door een autowijding (ook voor fietsen en motorfietsen).
  
  De kapelhof aan de Pontweg werd bij Ministerieel Besluit van 1 augustus 1986 beschermd als dorpsgezicht.
  

• H. Amelbergakapel, Cauwerburg, Temse (1814)
  
  Kapel van de wegom (zie Algemene toeristische aantrekkingspunten), opgetrokken in neoclassicistische stijl, aan het eind van een lindendreefje.
  
  Reeds in de 14de eeuw (en waarschijnlijk veel vroeger) bevond zich op deze plaats een wonderbaarlijke H. Amelbergaput (bron), bekend als een plaats van gebed. Daar bevond zich ook een kruis, dat later door een stenen kapel werd vervangen. Het ontstaan daarvan wordt gesitueerd in 1607. De Italiaanse kunstenaar Remigio Cantagallina maakte een tekening van de kapel in 1612. Zij werd tijdens de Franse Revolutie gesloopt. De huidige kapel werd opgericht in 1814 . Zij bevat nog het H. Amelbergabeeld uit de oorspronkelijke kapel.
  
  
• H. Amelbergakapel, Hoogkameren, Sint-Niklaas (1870)
  
  Kapel van de wegom in neogotische stijl. Het traject van de wegom loopt langsheen de grenzen van de vroegere parochie Temse; het grondgebied van Hoogkameren maakte deel uit van de parochie Temse tot de 17de eeuw en kwam pas dan aan Sint-Niklaas, vandaar dat de kapel zich thans op het grondgebied van Sint-Niklaas bevindt.
  
  Al in de eerste helft van de 18de eeuw (en waarschijnlijk veel vroeger) stond op de plaats van de huidige kapel een oude eik, waaraan een kapelletje was gehecht met een O.L.Vrouwbeeld. In 1756 bouwde de eigenaar er een Mariakapel. Zij werd vernield tijdens de Franse Revolutie.
  
  De huidige kapel, gewijd aan de H. Amelberga, werd in 1870 opgericht onder impuls van onderpastoor Petrus De Roo, bezieler van de H. Amelbergaverering.
  
  
• H. Amelbergakapel, Brandstraat, Sint-Niklaas (1944)
  
  Kapel van de wegom in nabootsing van neogotische stijl.
  
  Sinds de fusie van gemeenten (1977) behoort deze kapel tot het grondgebied van Sint-Niklaas.
  
  Reeds vóór 1639 stond hier een O.L.Vrouwkapel. Zij werd vernield tijdens de Franse Revolutie. In 1820 financierden wijkbewoners de bouw van een nieuwe kapel, gewijd aan de H. Amelberga. Op het einde van Wereldoorlog II werd zij bijna geheel verwoest door een Engels vliegtuig, dat, getroffen door afweergeschut, zijn bommenvracht moest lossen. Het H.Amelbergabeeld bleef gespaard.
  
  In 1944 werd de huidige kapel opgericht.
  
  
• H. Amelbergakapel, Bank, Sint-Niklaas (1922)

  Kapel van de wegom in nabootsing van neogotische stijl.

  Dit grondgebied maakte oorspronkelijk deel uit van Temse, later van Haasdonk; sinds de fusie van gemeenten (1977) behoort het tot Sint-Niklaas.

  Een eerste kapel, gewijd aan O.L.Vrouw ter Nood, rees op deze plaats in 1684, als uitbreiding van een boomkapelletje. Zij werd gesloopt tijdens de Frans Revolutie.

  Enkele jaren na het herstel van de godsdienstvrijheid werd een nieuwe O.L.Vrouwkapel opgericht. Gelegen in de nabijheid van het Fort van Haasdonk (schakel in de verdedigingsgordel rond Antwerpen) werd zij - net als alle andere gebouwen in de omgeving - tijdens Wereldoorlog I om strategische redenen door de Duitsers gesloopt.

  De huidige kapel, gewijd aan de H. Amelberga, werd opgetrokken in 1922. Aan de kapel van de Bank is de wegom halfweg. Daar wordt traditioneel een rustpauze gehouden en gegeten.

• H. Amelbergakapel, Luiseekstraat, Temse (1922)

  Kapel van de wegom in nabootsing van neogotische stijl, in de volksmond bekend als Maeses Kapelleke (naar de familie Maes, die in de 18de en 19de eeuw voor het onderhoud instond).

  De oorspronkelijke kapel werd afgebroken tijdens de Franse Revolutie. In 1814 werd een nieuwe kapel opgericht. Gelegen in de nabijheid van het Fort van Haasdonk (schakel in de verdedigingsgordel rond Antwerpen) werd zij tijdens Wereldoorlog I om strategische redenen door de Duitsers gesloopt (cf. H. Amelbergakapel, Bank). De huidige kapel dateert van 1922.

• H. Amelbergakapel, Bramersdam, Bazel (Kruibeke) (1921)

  Kapel van de wegom in nabootsing van neogotische stijl, op de grens van Temse en Bazel, in de volksmond bekend als 't Braemskapelleke.

  De oorspronkelijke kapel, waarschijnlijk gebouwd in 1733, werd tijdens de Franse Revolutie gesloopt. Begin 19de eeuw werd zij heropgericht. Omwille van haar ligging tussen het Fort van Haasdonk en de redoute of veldschans van het Lauwershoek werd zij kort na het uitbreken van Wereldoorlog I om strategische redenen door het Belgische leger afgebroken (cf. H. Amelbergakapel, Bank). De huidige kapel dateert van 1921.

• H. Amelbergakapel, Bolderikstraat, Temse (1870)

  Kapel van de wegom in neogotische stijl, in de volksmond bekend als 't kapelleke van 't Botermelkhuis (naar de destijds nabij gelegen woning Het Botermelkhuis).

  Een oudere kapel, daterend uit de 17de eeuw (mogelijk ouder), stond rechtover de huidige kapel. Het was de enige bidplaats die tijdens de Franse Revolutie overeind bleef (ter voorkoming van vernieling waren het beeldje en de versierselen verwijderd en was het kapelletje omgevormd tot ashok). In 1820 was de kapel geheel in verval geraakt. Op dezelfde plaats werd een bescheiden kapelletje gebouwd, dat echter reeds in 1870 werd afgebroken.

  In datzelfde jaar werd aan de overzijde de huidige kapel opgericht; bezieler was onderpastoor Petrus De Roo.

• H. Amelbergakapel, Oostberg, Temse (1921)

  Kapel van de wegom in nabootsing van neogotische stijl, in de volksmond bekend als ‘tkapelleke van de Zwarte Fles (naar de wijk De Zwarte Fles, waar de oorspronkelijke kapel stond). De offerblok die zich oorspronkelijk op deze plaats bevond, werd tijdens de Franse Revolutie verwijderd. Nadat omwonenden aanvankelijk een beeldje van de H. Amelberga aan een staak hadden opgehangen, werd in 1848 een kapelletje gebouwd. Gelegen in de nabijheid van het Fort van Steendorp werd het tijdens Wereldoorlog I door de Duitsers opgeblazen (cf. H. Amelbergakapel, Bank). In 1921 werd de huidige kapel opgericht; op aanraden van de geestelijkheid werd zij dichter bij het dorp gebouwd.

• Kapel van O.L.Vrouw van Zeven Weeën, Fonteinstraat, Temse (1870)

  Kapel in neogotische stijl. De enige kapel van de wegom die niet aan de H. Amelberga is gewijd.

  Nabij de plaats van de huidige kapel stond vroeger een klein stenen kapelletje; het verdween tijdens de Franse Revolutie. Naderhand werd aan een boom een klein houten kapelletje opgehangen.

  Onder impuls van onderpastoor Petrus De Roo werd de huidige kapel in 1870 gebouwd, op grond geschonken door de familie Janssens de Varebeke, de bewoners van het ernaast gelegen kasteel. Deze familie schonk ook de piëta die zich in de kapel bevindt. In de puntgevel bevindt zich sinds ± 1960 een eikenhouten H. Amelbergabeeld van de hand van Karel Aubroeck.

  Op 25-1-1980 werd door de zorgen van de Sint-Amelbergagilde een officiële aanvraag ingediend tot het klasseren van enkele kapellen van de wegom. Daaraan werd evenwel geen gevolg gegeven (stopzetting procedure op 1-5-1987).

• Kapel van O.L.Vrouw van de Kromme Notelaar, hoek Veldstraat-Rupelmondestraat (1954)

  Reeds in de 19de eeuw hing in de galnotelaar die in het midden staat van het kruispunt Veldstraat-Rupelmondestraat een Mariabeeld. Tijdens Wereldoorlog II viel in de nabijheid een vliegende bom, maar niemand werd getroffen, vandaar dat na de oorlog aan de boom een gedenksteen werd bevestigd met volgend opschrift:

  Ons hebt gij moeder maandenlang

  behoed in 't vliegend bomgevaar

  U danken wij in bee en zang

  lief vrouwken van den notelaar

  In 1954 werd vóór de notelaar een kapel gebouwd, waaraan voormelde gedenksteen werd vastgehecht (achteraan). De bouw werd gefinancierd door buurtbewoners, in het bijzonder door de familie Blommaert.

• Kapel Onze-Lieve-Vrouw van de Velle

  In 1988 werd op deze plaats een veldkapelletje gebouwd. De huidige kapel, die voormeld veldkapelletje omsluit, werd in de zomer van 1996 gebouwd naar een ontwerp van pastoor Erik Van Hulle van Velle en gefinancierd door de parochianen. Juliette De Cock-Samson, Steendonkstraat 66, schonk de grond (die paalt aan haar eigendom) voor de bouw van de kapel.

• Kapel van O.L.Vrouw, hoek Elsstraat-Rupelmondestraat (1954)

  Volgens de overlevering zou de oorspronkelijke kapel enkele eeuwen oud zijn. In 1954 werd zij vernieuwd. Zij is sinds 1987 eigendom van het echtpaar Erik Heirman en Martine Spiessens.

• Kapel met grot, O.L.Vrouw van Lourdes, Kerkhofstraat, Steendorp (± 1939)

  Deze kapel werd gebouwd in 1936 onder impuls van E.H. Joseph Ringoot, pastoor van Steendorp. Hij koesterde vanaf zijn bezoek aan Lourdes een grote devotie voor Onze-Lieve-Vrouw van Lourdes en besloot in Steendorp een kapel te laten bouwen en deze aan Haar te wijden. De N.V. Samenwerkende Steennijveraars uit Steendorp stelde grond en stenen ter beschikking.De Steendorpse familie Teugels voerde de bouwwerken uit.

• O.L.Vrouw van Zeven Weeën, hoek Gelaagstraat-Kerkhofstraat, Steendorp (1842)

  Deze kapel, gebouwd ter bescherming tegen cholera, werd gefinancierd door de parochianen. De grond was een schenking van landbouwer Johannes Van Royen. Vanaf de oprichting was de kapel eigendom van de Steendorpse familie Brys, en jarenlang van Alexandrine Brys. Na haar overlijden in 1962 kwam de kapel in het bezit van haar zoon, Omer De Caluwé (†1993), en zijn echtgenote Maria De Souter (Gelaagstraat 138).

• O.L.Vrouwkapel, dijk Steendorp-Temse (1991)

  Deze kapel werd in 1991 opgericht door Gerry Neirinckx (Steendorp) en draagt als opschrift: Liefdevolle Moeder der Heilig Schone Wateren en Rivieren, een vingerwijzing naar de verontreiniging van onze rivieren. Op 30 april 1991 werd de kapel ingezegend door E.H. Robert Blommaert, pastoor van Steendorp.

• Kapel van de H. Anna, Muntstraat, Steendorp (1913)

  Geschonken door geburen en juffrouwen uit Antwerpen, gebouwd met gebruik van baksteen en natuursteen in neogotische stijl. Voorzien van witte marmeren platen met gebeden ter ere van de H. Anna.

• Wegom (zeven kapelletjes op paal of aan gevel), Kerkhofstraat-Kapelstraat-Gelaagstraat, Steendorp (1893)

  De kapelletjes, gewijd aan O.L.Vrouw van Smarten, werden aangebracht ter bescherming tegen cholera. Elk jaar wordt vanaf de zaterdag vóór het feest van Onze-Lieve-Vrouw van Smarten (15-9) tot de zondag erna (9 dagen) een gebedswegom gehouden.

• Kapel van Sint-Elooi, Antwerpse Steenweg, Tielrode (1721)

  Opgericht n.a.v. de veepest in 1720. Eigenaar Aimé Boëyé schonk deze kapel aan de kerkfabriek van Tielrode in 1933.

  De kapel werd in 1989 volledig gerestaureerd door de Confrerie van Sint-Elooi. Aan deze kapel vertrekt de Paardenommegang (zie Algemene toeristische aantrekkingspunten).

• Kapel van O.L.Vrouw van de Schone Liefde, Hofstraat, Tielrode (1649)

  Deze kapel maakte deel uit van het domein van het kasteel van Appelsvoorde (in de Hofwijk), de meeste bekende heerlijkheid (14de eeuw) van Tielrode. De eerste gekende heer van Appelsvoorde was Niklaas van Abbesvoorde, het geslacht waaraan de heerlijkheid haar naam ontleende. De laatste bezitter was Jean-Baptist Papejans de Morkhoven.

  Het kapelletje, omgeven door twee kleinbladige linden, werd ter ere van Onze-Lieve-Vrouw der Schone Liefde aan de oprit opgetrokken in 1649 door Octaaf Hessius, de toenmalige heer van Appelsvoorde (cf. gedenksteen aan de kapel).

  De Scouts van Sint-Niklaas herstelden de kapel in 1947. Daarbij werd ook het huidige Onze-Lieve-Vrouwbeeld van de Sint-Niklase beeldhouwer Robert Van de Velde geplaatst en de arduinen plaat in de geveltop boven het Mariabeeld aangebracht, met als tekst Hersteld uit oude vroomheid door moderne jeugd. Het kapelletje is het oudste en het hoogst gelegene in het Waasland.

  Op de laatste dag van mei komt de parochie stoetsgewijs naar hier om te bidden.

• O.L.Vrouwkapel, Burmtiendestraat (tegenover Hofstraat), Tielrode (± 1850)

  Toen een besmettelijke ziekte vele dieren doodde, beloofden de wijkbewoners een kapel te bouwen na het ophouden van de ziekte. Zij hielden woord. De kapel werd opgericht in dezelfde trant als de ommegangskapelletjes en naar het model van de kapel van Appelsvoorde.

• Sint-Annakapel, Landbouwstraat, Elversele (begin 19de eeuw)

  Opgericht ter vervanging van het oorspronkelijke heiligdom, daterend uit 1685, dat in 1797 werd verwoest tijdens de Franse Revolutie. In de geveltop bevindt zich een ruitvormige arduinen steen van de eerste kapel, met volgend opschrift: JHS MARIA ANNA DHDMISL 1685.

• H. Margarethakapel, Dorpstraat, Elversele (19de eeuw)

  In de puntgevel prijkt het smeekgebed: H. Margarita patrones tegen de kramp, b.v.o.

  Bestond reeds in 1642. Een relikwie van de H. Margaretha zou zich hier sinds 1658 bevinden.

• Kapel ter ere van O.L.Vrouw Troost der Bedrukten, Bokmolenstraat, Elversele (1738)

  Reeds vermeld in 1627. Oorspronkelijk stond er enkel een statiekapelletje, gebouwd door Jonker De Neve. 't Kapelleken van Wed. De Neve, tenden de dreve werd in 1738, dankzij het kerkbestuur en met medehulp van de parochianen, vervangen door de huidige kapel in rondbogige stijl. Het Mariabeeld is zeer oud. Nog steeds wordt af en toe een lintje of koord rond de tralies gebonden: een eeuwenoud gebruik voor het afbinden van koorts.

• Gemeentehuis, Markt, Temse, Zie Algemene toeristische aantrekkingspunten.
  
  
• Gemeentehuis, Gelaagstraat 100, Steendorp

Vanaf 1937 huurde de gemeente Steendorp een huis (gewezen herberg, Gelaagstraat 63), dat dienst deed als gemeentehuis. In 1954 was deze woning zodanig in verval geraakt, dat diende uitgekeken naar een ander gebouw. Na heel wat beraadslagingen werd de zogenaamde woning Pilaet aangekocht (1957). Het had de bestemming van gemeentehuis van 1958 tot 1976. Sinds de fusie is het een hulpgemeentehuis. In 1992-1994 vonden grondige renovatie- en aanpassingswerken plaats. Sinds 1993 is er een filiaal van de gemeentelijke openbare bibliotheek in ondergebracht. Sinds 1996 is ook de Buitenschoolse Kinderopvang er gehuisvest.

Het gemeentehuis wordt omgeven door een mooie tuin en paalt aan de zuidkant van het nieuwe dorpsplein.

• Oud-gemeentehuis, Antwerpse Steenweg 9, Tielrode

Dit gebouw met neo-Romaanse lijstgevel werd in 1858 opgetrokken naar de plannen van architect E. de Perre-Montigny. Het fungeerde als gemeentehuis van Tielrode tot 1970. Het staat sindsdien ter beschikking van het verenigingsleven.

• Oud-gemeentehuis, Antwerpse Steenweg 7, Tielrode

Dit herenhuis dateert uit 1853. De erven Claus-De Decker verkochten het in 1972 aan het gemeentebestuur van Tielrode; al van in 1971 had het de bestemming van gemeentehuis. Sinds de fusie is het hulpgemeentehuis. Vergaderlokalen en een afdeling van de Academie en Vaktekenschool zijn erin ondergebracht. Achter het gebouw is een parkje aangelegd.

• Oud-gemeentehuis, Dorpstraat 47, Elversele
  
  Wegens de slechte staat en de te hoge herstellingskosten werd het oude gemeentehuis gesloopt. In 1963 werden op dezelfde plaats de werken voor een nieuw gemeentehuis aangevat. Het werd voltooid in 1964. Na de fusie werd het een hulpgemeentehuis. Sinds 1997 is er een uitleenpost van de gemeentelijke openbare bibliotheek ondergebracht.

• Gemeentemuseum, Kasteelstraat 16, Temse, tel. 03-710 12 52 (weekdagen) en 03-771 48 18 (weekend), fax 03-771 98 84
• Museum Heraldiek Benelux, Kasteelstraat 74, Temse, tel. 03-710 13 19, GSM 0497-82 33 52
• Priester Poppemuseum (eigendom kerkfabriek O.L.Vrouw), Priester Poppestraat 35, Temse, tel. 03-771 51 31 (Toeristisch Info-kantoor) fax 03-771 94 34
• Heemkundig Museum Braem, Dorpstraat 56, Elversele, tel. 052-46 39 99 (secretaris LucPeleman)
• Dacca-zolder (3de verdieping), Kasteelstraat 74, Temse, tel. 03-710 12 61, fax 03-711 01 01
• De Watermolen (Molenhuis), Wilfordkaai 23, Temse, tel. 03-771 51 31, fax 03-771 94 34

  (zie Algemene toeristische aantrekkingspunten)

• Galerie Ganesha, Cauwerburg 47, Temse, tel. 03-771 40 88
• Gallery 40, Veerstraat 8, Temse, tel. 03-771 48 74
• Waasland Expo Hallen, Kapelanielaan 27, Temse, tel. 03-711 11 23

TEMSE

• Huis De Klokke, Markt 4

  Diep hoekhuis in rococostijl met barokelementen, beschermd bij Koninklijk Besluit van 21-2-1974. Het huis werd tussen 1764 en 1776 gebouwd in opdracht van Jan Franciscus van Strydonck, burgemeester van Temse van 1771 tot 1787. In 1918 werd het grondig gerenoveerd. Van 1966 tot 1972 was het Gemeentemuseum erin ondergebracht. In de jaren ’80 werden restauratiewerken uitgevoerd onder impuls van de nieuwe eigenaar.

  Het medaillon van een Romeinse keizer in de voordeur is van de hand van de Temsese beeldhouwer Philip Nijs (1724-1805), schepen en stichter van de plaatselijke Academie. Het is versierd met guirlandes (bloemversiering) en onderaan zijn fasces afgebeeld, dit zijn roeden met vaak een bijl in het midden, symbool van heerschappij over leven en dood in het oude Rome.

• Molens van Temse, Markt 19

  Deze maalderij werd in 1912 gebouwd met gedeeltelijk behoud van een oude woning die reeds in 1617 bestond (Boterhuis), het jaartal 1617 is in de gevel (zijde Wilfordkaai) aangebracht.

  In de oude Vlaamse renaissancegevel zitten nog de oorspronkelijke kruismonelen.

  Aan de zijgevel van de Bloemmolens, zijde Wilfordkaai, prijkt een kunstwerk dat de gereputeerde Italiaanse hedendaagse kunstenaar Mario Merz creëerde t.g.v. de internationale kunsttentoonstelling Ponton Temse in 1990. Het betreft de volgende tekst, aangebracht in rood neonlicht: Wij kijken door de vensters - U kijkt door de vensters - naar ons die U bekijken. Deze bij duisternis verlichte tekst geldt in insiderskringen als een schoolvoorbeeld van een geslaagde aankleding van een dode gevel en vormt tevens een dankbaar herkennings- en oriënteringspunt vanuit Bornem. De tekst betreft kritiek op de verminking van de gevel, die ooit tot de mooiste van de gemeente behoorde.

• Herenhuis, Markt 20

  Hoekhuis met oorspronkelijke rococogevel met spiegelbogige rijk geprofileerde arduinen deuromlijsting, voorzien van een ijzeren waaier en gestrekte tussendorpel met vermelding van de jaartallen 1749 en 1897; centraal smeedijzeren balkonhek aan rechterzijgevel. Dit herenhuis heeft een rijke geschiedenis. Eind 18de - begin 19de eeuw was hier een zoutziederij gevestigd en kreeg het huis de benaming den Soutback. In 1891 werd het pand gekocht door vrederechter Theo De Decker (1862-1938). In 1905 werd de woning verbouwd naar een plan van gemeentearchitect Karel Nissens.

• Herenhuis, Markt 21

  Deze woning, met als opschrift Huis het Heilig Hart (boven voordeur), werd gebouwd in 1912 naar de plannen van architect Hendrik Buytaert. Het stenen H.-Hartbeeld met een neogotisch baldakijn zorgt voor gevelaankleding en doorbreekt de monotonie. Het huis werd in de eerste helft van deze eeuw bewoond door de Temsese kunstschilder Tony Van Os (°Antwerpen, 1886 - +Temse, 1945).

• Molenaarswoning, Markt 24

  Op de plaats van de huidige woning was aanvankelijk een zeepziederij gevestigd, die in 1874 plaats moest ruimen voor een stoommaalderij, eigendom van Lucien en Basiel Reynaerts. Rond 1904 verkochten zij hun bloemmolen aan Hugues Mensinck. Enkele jaren later kwam de zaak in handen van graanhandelaar Alfons Van Fraeyenhove, die er samen met zijn broer Jules de Molens Van Fraeyenhove beheerde. Nadat de molen op 27 april 1911 volledig uitbrandde, liet Alfons het jaar daarop een nieuwe stoommaalderij oprichten op de hoek Markt-Wilfordkaai (= huidige Bloemmolens). Op de plaats van de afgebrande molen werd eind 1911 in opdracht van Alfons het huidige woonhuis in neotraditionele stijl opgetrokken naar de plannen van de Temsese architect Triphon De Smet, die in 1902 de Prijs van Rome voor bouwkunde verwierf. Anno 1999 wordt het huis bewoond door Alfons’ kleinzoon Jules Lammens, gewezen zaakvoerder van de bvba Molens van Temse, waarvan de leiding berust bij zijn zoon.

  Op het dak prijkt Koning Nobel (symbool voor macht en moed) met in zijn klauw het wapenschild van de familie Van Fraeyenhove. Naast de hoofden van Tijl en Nele in steen in de bovenhoeken van de voordeur is rechts boven de deur het (halfverheven) hoofd van Satyr aangebracht, de halfgod uit de Griekse mythologie, behorend tot het gevolg van de wijngod Bacchus.

• Restaurant Wilford, Wilfordkaai 10

  Dubbel huis in rococostijl met merkwaardige bepleisterde en beschilderde lijstgevel uit de tweede helft van de 18de eeuw (vroeger gekend als De Hertog van Beieren). Destijds waren hier de kantoren van de Wilfordboten gevestigd.

  Sinds 1982 is de woning omgevormd tot restaurant. Het houdt het verleden levendig door de aanwezigheid van talrijke vergrote prentkaarten m.b.t. de Wilfordboten.

  In zijn zitting van 6/4/1976 besliste het college van burgemeester en schepenen de bescherming aan te vragen van de voorgevel van dit gebouw. Aan deze vraag werd evenwel geen gevolg gegeven.

• De Watermolen, Wilfordkaai 23
  
  Zie Algemene toeristische aantrekkingspunten.
  
  
• Landhuis, Kasteeldreef 14

  Alleenstaand landhuis uit het begin van de 19de eeuw, gelegen in een omhaagd park met vele hoogstammige bomen en naar verluidt gebouwd als jachtpaviljoen van Bernadotte, koning van Zweden.

  In 1861 werd het aangekocht door August Sloor, die het aan de achterzijde uitbreidde. Rijk uitgewerkt interieur met achteraan een Egyptische zaal, tussen 1870 en 1881 door August Sloor, die een verdienstelijk kunstschilder was, eigenhandig beschilderd met Egyptische figuren.

• Hoeve en kapel, Fonteinstraat 2

  De kapel van O.L.Vrouw van Zeven Weeën, gelegen aan de rand van het Scheldepark en de toegang tot de Fonteinstraat, en de hoeve, Fonteinstraat 2, werden met hun omgeving als dorpsgezicht beschermd bij Koninklijk Besluit van 18/9/1981. Zie Kapelletjes.

  De schilderachtige hoeve (18de eeuw), in privé-bezit, bestaat uit een woonhuis en dienstgebouwen, in U-vorm gegroepeerd. De restauratie van de hoeve werd in 1993 voltooid.

• De Gulden Cop, Kasteelstraat 1

  Markant hoekhuis, grondig verbouwd in het begin van de 20ste eeuw. De lijstgevel bestaat uit machinesteen in provinciale Art Nouveaustijl.

  De Gulden Cop is de oudste herberg van Temse. Tot zover men het opsporen kan in het gemeentearchief, is er een drankgelegenheid met die naam (eerste vermelding: 1506); deze herberg stond echter naast het huidige gebouw (Markt). Wellicht ontleende hij zijn naam aan een uithangbord dat een gulden kop (= drinkbeker) voorstelde. In de loop der jaren breidde de herberg zich uit tot de hoek van de Kasteelstraat. Begin deze eeuw werd het gebouw vernieuwd naar een ontwerp van de Temsese architect Triphon De Smet, winnaar van de Prijs van Rome voor bouwkunde in 1902. In 1982 werd De Gulden Cop opnieuw grondig vernieuwd en omgevormd tot taverne-restaurant.

• Herenhuis, Kasteelstraat 6

  Dubbel huis in rococostijl, derde kwart 18de eeuw, met bepleisterde en beschilderde lijstgevel op arduinen plint en een spiegelboogdeur in rijk geprofileerde arduinen omlijsting.

• Dacca, Kasteelstraat 74

  Omstreeks 1852 stichtten de Bornemse schoonbroers Dionysius Andries en Benedict Brys in de gebouwen van het vroegere klooster Sint-Anna-ten-Troost een vlasspinnerij. Het bedrijf kreeg vrij vlug de bijnaam 't Kloddeke, omdat in de beginperiode vooral vlasafval werd verwerkt. In 1919 werd de zaak omgevormd tot N.V. Dacca, Ancien Etablissement Andries, Brys et Co. In 1972 werden de werkzaamheden stopgezet. Het complex werd in 1980 aangekocht door het gemeentebestuur. Sindsdien zijn er een aantal gemeentelijke diensten in ondergebracht (politie, Rode Kruis, Museum Heraldiek Benelux, bergingsruimtes, magazijnen, werkplaatsen en een tentoonstellingsruimte)

  Vanaf de aankoop door het gemeentebestuur werd de indrukwekkende zolderruimte (53 m x 8,5 m, glazen dak) gebruikt als gemeentelijke stapelplaats. Op de suggestie tot gebruik als tentoonstellingsruimte werd pas in 1990 ingegaan, toen Jan Hoet, conservator van het Museum Hedendaagse Kunst in Gent, het internationale hedendaagse kunstproject Ponton Temse realiseerde (coproductie voormeld museum, vzw Pro Arte en gemeentebestuur i.s.m. T.E.K.). Sindsdien wordt deze ruimte van april tot oktober gebruikt als tentoonstellingsruimte.

• Herenhuis, Akkerstraat 19

  Statig dubbelhuis, tweede helft 18de eeuw, met bepleisterde en beschilderde lijstgevel in rococostijl; de middentravee is voorzien van een dakvenster, de overige vensters zijn segmentbogig, evenals de deur en het bovenvenster.

• Pand Kamiel Wautersstraat 14 (met o.m. oud-drankgelegenheid Volkshuis)

  Diep huis met trapgevel, gedateerd 1664, beschermd bij Koninklijk Besluit van 31/8/1977. Bij besluit van de Gemeenschapsminister van Ruimtelijke Ordening en Huisvesting van 4 juli 1991 werd de bescherming met het oog op de integratie met het aanpalende warenhuis ongedaan gemaakt, met uitzondering van de gevel.

  Het gebouw komt in zijn huidige algemene verschijningsvorm reeds voor op de oudste kaart van Temse (1612). Het is het enige overgebleven renaissancebouwwerk in de gemeente.

  In de 18de eeuw werd het aangekocht en bewoond door de beroemde beeldhouwersfamilie Nijs.

  Nadat het in 1921 het lokaal was geworden van de plaatselijke Socialistische Partij, werd het in 1978 door de S.V. Coöperatief Verbond Antwerpen verkocht aan een handelsfirma; daarop volgden grondige verbouwingswerken aan de achterbouw. De socialistische beweging van Temse bleef er nog gehuisvest tot het verstrijken van de huurceel (1989); toen werd het gebouw geïntegreerd in het aanpalende warenhuis Nopri.

• Herenhuis, Oeverstraat 2

  Hoekhuis in Lodewijk XVI-stijl, verbouwd na 1918 en gerestaureerd in 1978. Droeg vroeger de naam Gouden Leeuw.

• Herenhuis, Oeverstraat 4

  Fraai herenhuis met markante voorgevel, in 1911 in opdracht van Lucien Reynaerts (eigenaar van de Bloemmolens van Reynaerts tot ± 1904) gebouwd, naar de plannen van gemeentearchitect Karel Nissens.

  Benevens de gevel is ook de vos op het dak merkwaardig. Vóór Wereldoorlog I was de katholiek Lucien Reynaerts schepen van Openbare Werken. Een hardnekkig politiek tegenstrever was Karel Poeske Van Hoeylandt, socialistisch voorman, die in zijn verslagen van gemeenteraadszittingen vaak schreef, doelend op L. Reynaerts: "De vos heeft gezegd". Toen Lucien Reynaerts het huis Oeverstraat 4 bouwde, liet hij een vos op het dak plaatsen, kijkend in de richting van de Leie, waar Karel Van Hoeylandt woonde. Het huis kreeg bovendien als opschrift Hier huist de vos.

• Dekenij, Oeverstraat 5

  Het oorspronkelijke pand werd opgericht door de Paters Oratorianen tussen 1745 en 1764. Tijdens de Franse Revolutie werd het huis samen met de overige kloostergebouwen aangeslagen als kerkelijk goed en openbaar verkocht. In 1846 kocht het gemeentebestuur het gebouw aan en werd het ter beschikking gesteld als woning voor pastoors en onderpastoors. Van bij de komst van de eerste deken (1909) werd het een dekenij.

  Het is een cultuurhistorisch waardevol gebouw, opgetrokken in Lodewijk XV-stijl. De tweede verdieping werd rond de 20ste eeuwwisseling bijgebouwd naar een ontwerp van Triphon De Smet.

  In 1987-1988 werden binnenin grondige herstellings- en aanpassingswerken uitgevoerd. Zie verder Woning, Oeverstraat 13.

• Herenhuis, Oeverstraat 6

  Enkel huis, gebouwd in Lodewijk XVI-stijl, dateert uit einde 18de eeuw - begin 19de eeuw.

• Woning, Oeverstraat 13 (hoek Paterstraat)

  Dit hoekhuis van baksteen met banden van witte zandsteen en een deuromlijsting van harde blauwe steen, is een sterk verbouwd gedeelte (eerste helft 19de eeuw) van het klooster der Paters Oratorianen, gesticht in 1631 en afgeschaft in 1797. Het oorspronkelijke gebouw dateert uit het 3de kwart van de 18de eeuw. Naar alle waarschijnlijkheid stamt het oudste gedeelte van vóór 1765. De grondvesten zijn veel ouder en gaan terug tot (ten minste) de 16de eeuw.

  Tegen de achtergevel (langs de Paterstraat) bevindt zich een bepleisterd bijgebouw in classicistische stijl uit het einde van de 18de eeuw. Dit Collegium Wasiana werd opgericht in 1650 en kende verbouwingen in 1663 en 1716. In de 17de en 18de eeuw was het één der meest vooraanstaande scholen van Vlaanderen. De gebouwen van het Oratorie strekten zich uit van de Paterstraat tot de dekenij (die er ook deel van uitmaakte; zie ook Dekenij, Oeverstraat 5). Prachtig park met bakstenen afsluitmuur. Aan de noordzijde werd het complex destijds begrensd door de Gulden Wal, een verdwenen waterloop. De Paterstraat ontleende haar naam aan de Paters van het Oratorie.

• Bibliotheek, Oeverstraat 15

  Nieuw bibliotheekgebouw (architect: Jos Van Garsse), dat op 22 november 1991 werd ingehuldigd, samen met het beeld Lezende Jeugd van de Temsese beeldhouwer Valeer Peirsman

• Schaliënhuis, Cauwerburg 212

  Dit sterk gerenoveerde landbouwershuis zou rond 1610 gebouwd zijn onder de naam Stad Antwerpen. Bouwheer was Christoffel Van Etten, schepen van de stad Antwerpen en heer van Cauwerburg. Later kreeg het de benaming Schaliënhuys, omdat het met schaliën was bedekt (alleszins na 1628).

  De datum 1622, aangegeven door muurankers op de linkerzijgevel, wijst waarschijnlijk op een sterke verbouwing. De deur met sierlijk bovenlicht dateert uit de 19de eeuw. Heden ten dage heeft het gebouw de functie van Salons (feestzaal).

• Herenhuis, Cauwerburg 113

  Alleenstaande herenwoning, gebouwd in neogotische stijl met barokelementen daterend uit 1880 (aangegeven door muurankers op de linkerzijgevel).

• Herenhuis, Hoogkamerstraat 1

  Alleenstaand bepleisterd herenhuis in neoclassicistische stijl uit de 19de eeuw, omgeven door een grote, omhaagde tuin. Samen met de nabijgelegen gebouwen, eveneens eigendom van het gemeentebestuur, maakte het vroeger deel uit van de bier- en azijnbrouwerij Seghers-Smet, in 1852 opgericht en in de jaren 1930 stopgezet.

  Van 1981 tot 1991 was de gemeentelijke bibliotheek er gehuisvest. Na grondige verbouwingswerken werd hier in 1992 de Academie voor Muziek, Woord en Dans (filiaal van Sint-Niklaas) ondergebracht en in september 1993 - in een ander gedeelte - ook het Jeugdontmoetingscentrum De Nartist (zie ook Tuinpark Verbeeck onder Parken en natuuurgebieden).

• Herenhuis, Edgard Tinelplaats 14

  Alleenstaand bepleisterd herenhuis in neoclassicistische stijl uit de 19de eeuw. Links bevindt zich een gekasseide oprit naar de voormalige brouwerij Seghers-Smet.

• Schoolcomplex, Schoolstraat 17

  Neoclassicistisch gebouw naar een ontwerp van Edmond Serrure, stadsarchitect van Sint-Niklaas. Gebouwd in 1868 in neoclassicistische baksteenstijl voor de huisvesting van de gemeenteschool en de Academie en Vaktekenschool; sindsdien vonden verscheidene uitbreidingen plaats. De gemeenteschool (opgericht in 1825) werd afgeschaft in 1971. Ook de Adultenschool (1882-1957) was hier gevestigd; daaruit ontstonden in 1958 de Gewestelijke Secundaire Handels- en Taalleergangen. Het complex wordt nu door deze school en de Academie en Vaktekenschool gebruikt.

  Het alleenstaande gebouw, vooraan tussen de speelplaatsen in, had een tijdlang de functie van belastingkantoor.

• Voormalig Vredegerecht, Schoolstraat 15

  Statig bepleisterd dubbelhuis in neoclassicistische stijl met bepleisterde en beschilderde lijstgevel met gravure wapenschild Waasland uit de 19de eeuw.

  In Temse was een vredegerecht gevestigd van 1795 tot 1970. Het gebouw wordt thans gebruikt door de Academie en Vaktekenschool.

• Apostelhuizen nrs. 1-12, Kouterstraat 5, Temse

  De Apostelhuizen vormden een beluikje van 12 kleine armenhuisjes, daterend uit 1898. De bouw en het onderhoud ervan werden destijds gefinancierd door Joanna Smits (1834-1902), weduwe van Louis Janssens en bewoonster van het kasteel van Temse. De in 1955 gerestaureerde straatgevels zijn in neogotische baksteenstijl uitgevoerd naar het ontwerp van architect F. Smet. Momenteel zijn er het strijkatelier en de tweedehandswinkel van het O.C.M.W. gevestigd.

• Memoriaal Oorlogsslachtoffers, hoek Sterstraat-Kapelstraat
  
  Dit sobere monument kwam kort na Wereldoorlog I tot stand.
  
  Na Wereldoorlog II werden ook de namen van de slachtoffers van die oorlog toegevoegd.
  
  
• Rusthuis Sint-Modestus, Hospitaalstraat 37

  In 1895 gesticht door E.H. Modestus Fonck. Het hoofdgebouw wordt geflankeerd door twee lagere zijvleugels. Het rusthuis is eigendom van het O.C.M.W.

• Pastorie, Gelaagstraat 32

  Alleenstaand bepleisterd herenhuis met vooraan een ruime, hellende, begraasde tuin. Gebouwd in neoclassicistische stijl in de 19de eeuw. Bij testament door Leopold De Keersmaeker, burgemeester van 1896 tot 1903, aan de kerkfabriek geschonken en in 1908 tot pastorie ingericht.

• Voormalige molenaarswoning, Molenstraat 2

  De Kroonmolen, een houten staakmolen uit 1627, werd in 1924 afgebroken. De mechanische maalderij Wauman, die rond 1870 op het erf werd gebouwd, werd stopgezet in 1967.

  De resterende gebouwen werden verkocht en gerenoveerd.

• Hoeve, Molenstraat 4

  Boerderij uit de 17de eeuw, bestaande uit woonhuis en schuurstal. Ruim woonerf met boomgaard, omgeven door een dichte hulsthaag; gietijzeren inrijhek.

• Rusthuis Sint-Jozef, Antwerpse Steenweg 103

  Lange vleugel uit de 19de eeuw, haaks hierop een neogotische vleugel (1910) en achteraan een kapel (1935) met plattegrond in de vorm van een Grieks kruis. In 1983 werd het rusthuis aanzienlijk uitgebreid.

  Dit bejaardentehuis is privé-bezit (Zusters Sint-Vincentius à Paulo, Deftinge).

  In 1998 fusioneerde het rustoord met het rusthuis Stille Droom uit de Akkerstraat in Temse; daarvoor werd de vzw Intercongregationele Vereniging voor Christelijke Bejaardenzorg opgericht. De fusie betekende voor beide rusthuizen een capaciteitsuitbreiding waardoor voldaan werd aan de subsidienormen van de Vlaamse Gemeenschap en in de toekomst voor allebei een nieuwbouw kan worden gerealiseerd aan de Antwerpse Steenweg op grond van Sint-Jozef.

• Voormalige mouterij De Brabander, Antwerpse Steenweg 98-106

  Buiten dienst sedert Wereldoorlog I. Na Wereldoorlog II werd zij omgevormd tot meergezinswoning. Sinds 1985 is hier ook een schrijnwerkerij gevestigd.

• Voormalige weverij Boel, Antwerpse Steenweg 48

  In dit gebouw uit 1898 was oorspronkelijk de mouterij Boel gevestigd; het werd ontmanteld tijdens de Eerste Wereldoorlog, in 1919-1920 omgebouwd tot een lint- en singelweverij en in 1925 werd er de NV Nouvelle Rubannerie des Flandres opgericht.

  Rond 1930 kende het bedrijf o.l.v. Jules Boel een grote bloei.

  Tijdens de Tweede Wereldoorlog verminderde de productie en in 1950-1951 fusioneerde de firma met twee soortgelijke Nederlandse bedrijven.

  Het gebouw werd in de jaren '80 omgevormd tot een klein bedrijvencentrum.

  Naast de weverij is een villa gelegen, die dateert uit het begin van de 20ste eeuw.

• Voormalige brouwerij Verbeeck-Back, Antwerpse Steenweg 12

  In de 19de eeuw opgericht door de familie Van Havermaet, in 1909 door de familie Verbeeck overgenomen en in 1966 stopgezet (nog uitzetting van bier tot 1989).

  Aan de straat gelegen woonhuis uit de jaren '30; de dienstgebouwen zijn in L-vorm gegroepeerd rond een gekasseide binnenplaats en omvatten een brouwerijgebouw, koelkamers, een kleine ingebouwde mouteest en een bottelarij.

  De brouwerij Verbeeck lag aan de basis van het streekbier De Kerel, waarvan de productie (gestart in 1950) in 1989 werd stopgezet.

• Kasteel van Tielrode, Kerkstraat 28

  Dit gebouw uit 1808 bestaat uit een woonhuis, dienstgebouwen en een kleine bakoven. Het domein werd verkocht in de jaren '90. Het vroegere kasteelpark van 5 ha is intussen bijna volledig verkaveld.

• Klooster, Sint-Jozefstraat 20

  Voormalige verblijfplaats van de Zusters van Sint-Vincentius à Paulo, van wie de meerderheid les gaf aan de aanpalende meisjesschool (inmiddels gemengd onderwijs).

  Het klooster staat in verbinding met de school, die meerdere malen is uitgebreid. De school vierde in 1995 haar 125-jarig bestaan. Momenteel verblijven de zusters in het Sint-Jozef-rustoord (Antwerpse Steenweg 103).

  Bovenaan in de voorgevel bevindt zich een beeld van Sint-Vincentius à Paulo.

• Het Veerhuis, Sint-Jozefstraat 35

  Dit gebouw was oorspronkelijk de pastorie, gelegen tegenover de vroegere parochiekerk (= de huidige Sint-Jozefkapel). Vóór de bouw van het gemeentehuis (1858) was dit één van de herbergen waar de gemeenteraadszittingen plaatsvonden.

  Hier woonde later ook de bekendste veerman Cyriel Bogaert (1905-1977), in de volksmond bekend als Den Toeter. Het café 't Veer werd uitgebaat tot 1983. Daarna woonde hier Rembert De Smet, bekend geworden met de muziekgroepen 2 Belgen en Esta Loco.

  Het oude café werd daarna gedeeltelijk afgebroken en vervangen door het nieuwe café ‘t Veer, dat heropende in 1994.

  De toegang tot het terras is een restant van de oude kaaimuur langs de Durme.

• Landhuis en Park Pilaet, Gentstraat 17

  Het huis Pilaet en het bijhorende park met oude bomen (ca. 250 jaar oud) werden geklasseerd bij Koninklijk Besluit van 13/9/1976.

  Het landhuis dateert voornamelijk uit de 19de eeuw en wordt genoemd naar de eerste bewoner. Begin deze eeuw was het eigendom van burgemeester Raphaël Verdurmen, die er in de jaren '20 de vierkante toren liet aanbouwen.

  Landhuis en park zijn particulier bezit.

  Een deel van de tuin werd verkaveld voor de verbreding van de Kaaistraat.

• Villa, Gentstraat 163

  Deze schilderachtige villa (begin 20ste eeuw) met terras is te bewonderen vanop de Durmedijk.

  Hier bevond zich de heerlijkheid Hoogen Acker (18de eeuw).

  In de tuin staan een aantal prachtige oude bomen, zoals rode beuk, plataan, Italiaanse populier, treurbeuk en treurlinde. Opvallend zijn de 4 moerascipressen, die bij de hernieuwing van de dijk zijn blijven staan in de flank van de dijk.

• Roelandtshof, Durmestraat 36

  Enkel huis gebouwd in de 19de eeuw. Oorspronkelijk loskaai voor aal afkomstig uit Antwerpen.

• Hoeve, Hogenakkerstraat 55
  
  Achterin gelegen landbouwershuis uit de 17de eeuw, met ruim begraasd en beboomd erf, voorzien van een haag en gietijzeren hek.
  
  
• Hoeve, Hogenakkerstraat 112
  
  Verzorgde boerderijwoning op beboomd erf met hulst- en meidoornhaag. Geverfd opschrift: ANNO MDCCLIV. Beluikte en getraliede kruiskozijnen.
  

• Hof ter Elst, Hof ter Elstlaan 9
  
  Is de naam van de enige, althans toch gedeeltelijk bewaarde heerlijkheid van Elversele, met een woonhuis in kern opklimmend tot de 17de eeuw. Toegangspoort en duiventoren werden in 1956 afgebroken. De poort werd naderhand heropgebouwd naast het woonhuis.
  
  
• Herenhuis, Dorpstraat 67
  
  Fraaie trapgevel; rechts een gietijzeren hekje met erboven een sierlijk medaillon aangebracht door Gustaaf Buyle in het begin van deze eeuw. Het bevat vier emblemen: een schilderspalet met penselen, een passer, een fototoestel en een vrouwenhoofd. Een bijgebouw draagt het jaartal 1661.
  
  
• Huis De Fortune, Dorpstraat 56

  Boerenburgerhuis in neoclassicistische stijl uit het midden van de 18de eeuw, met bepleisterde lijstgevel en een deur in neoclassicistische arduinen omlijsting. Korfbogige inrijpoort. Het rechterbijgebouw heeft een korfbogige inkomdeur met drie degelijk bewaarde kloosterkozijnen (vensters), die dateren uit de eerste helft van de 17de eeuw, in traditionele bak- en zandsteenarchitectuur.

  Het gebouw werd in 1981 aangekocht door het gemeentebestuur en omgevormd tot ontmoetingscentrum. In 1997-1998 vonden ingrijpende renovatiewerken plaats.

• Hoeven uit de 17de eeuw, Oudestraat

  Nr. 2: voormalig boerenhuis met voorgevel van de straat afgewend. Traditionele bak- en zandsteenarchitectuur uit de 17de eeuw.

  Nr. 3: boerderij met woonhuis en recente schuur en stallen op een beboomd erf. Boven de deuropening van het woonhuis bevindt zich een steen met de inscriptie H. MAT 1665.

• Borstbeeld Arthur Wilford, Wilfordkaai
  
  Arthur Wilford (°Temse, 8/3/1851 - +St.-Joost-ten-Node, 22/12/1926), lid van de vooraanstaande familie Wilford (cf. Wilfordkaai), was een voornaam pianist en componist. Hij studeerde aan het Koninklijk Muziekconservatorium te Brussel en stichtte de uitgeverij Het Vlaamsche Lied en de Vlaamsche Muziekschool, de eerste Nederlandstalige muziekschool in Brussel, later Wilfordschool genoemd; vanaf 1904 (tot zijn overlijden) was hij directeur van deze instelling. Arthur Wilford speelde een belangrijke rol in de verspreiding van de Vlaamse muziek.
  
  Het oorspronkelijke borstbeeld van de hand van de Brusselse beeldhouwer War Van Asten (1888-1958) stond van 1933 tot 1991 op het grasplein rechtover De Watermolen. Met het oog op de plaatsing van de beeldengroep De kaailopers enerzijds en de noodzakelijke restauratie van het beeld anderzijds, werd het in de lente van 1991 verwijderd. Het beeld bleek echter dermate aangetast, dat restauratie onmogelijk was. Op basis van het origineel creëerde Valeer Peirsman een nieuw beeld (kunststeen). Het kreeg een plaats op de volledig heringerichte hoek van de Wilfordkaai, waar tot 1970 het woonhuis stond waarin beeldhouwer Karel Aubroeck opgroeide. Het beeld werd officieel onthuld op zaterdag 20 juni 1992 ter gelegenheid van de opening van de Kaaifeesten. In juni 1995 werd het kunststenen beeld op de granieten sokkel vervangen door een bronzen versie. De uitvoering in kunststeen bevindt zich sindsdien in het Gemeentemuseum.
  
  
• Neonletters aan zijgevel Bloemmolens, Wilfordkaai
  
  Zie Merkwaardige gebouwen en bezienswaardigheden: Molens van Temse, Markt 19
  
  
• Beeldengroep De kaailopers, Wilfordkaai
  
  

  Ter verfraaiing van de Wilfordkaai realiseerde Valeer Peirsman deze beeldengroep (bronsgieter : Dirk De Groeve) in opdracht van Toerisme Temse en het gemeentebestuur. Het monument werd gefinancierd d.m.v. sponsoring.
  
  Voor nadere toelichting omtrent de kaailopers als historische figuren: zie Wilfordkaai en ook hierna Monument De Tuysscher en de Azijnzeker.
  
  Drie van de vier beelden zijn gebaseerd op authentieke kaailopers, met name den Bruine (Alfons Gosselin), uiterst links; de Mekker (Désiré Aelbrecht), tweede van links; en de Schele Wringer (Frans Vervynckt), uiterst rechts. De vierde kaailoper, tweede van rechts, staat symbool voor alle kaailopers. Het monument biedt ruimte voor toeristen om zich in dit gezelschap te laten fotograferen. De beeldengroep werd officieel onthuld door Staatssecretaris Miet Smet op zaterdag 25 mei 1991. Sindsdien vormt hij het toeristisch visitekaartje en is één der meest populaire herkenningstekens van Temse, o.m. vereeuwigd in de stripalbums Haaiman (Kiekeboe, Merho, 1993) en Het Zevende Zwaard (Jommeke, Jef Nys, 1993).
  
  In 1992 werd de Orde van de Kaailopers opgericht. De daaraan verbonden medaille (ontworpen door de beeldhouwer zelf), die de beeldengroep vertoont, kan slechts worden verworven door personen die uitzonderlijke verdiensten hebben op het vlak van het carnavalgebeuren in Groot-Temse.
  
  Ter gelegenheid van de viering Vijf jaar beeldengroep De kaailopers op zaterdag 25 mei 1996 werd de Orde van den Bruine opgericht. Deze orde richt zich tot personen die een eervolle verdienste hebben m.b.t. de beeldengroep De kaailopers.

• Beeldengroep De tuysscher en de azijnzeker, Wilfordkaai
  
  Beeldhouwer Valeer Peirsman creëerde dit beeldenduo in opdracht van Toerisme Temse en het gemeentebestuur. Het kunstwerk (bronsgieter : Dirk De Groeve), door Minister Miet Smet onthuld op 20 september 1997, past volledig in het gemeentelijk toerismebeleid dat speciaal oog heeft voor het centraal stellen van plaatselijke elementen die kaderen in de historische, culturele en/of folkloristische eigenheid van Temse.
  
  
• H. Amelbergabeeld, Vlietpark, Kasteelstraat
  
  Dit groen- en bloemrijke parkje, voorzien van een fontein en rustbanken, werd in 1958 aangelegd door het Ministerie van Openbare Werken; het was een uitloper van de hertekening van het centrum van Temse in het kader van de bouw van de nieuwe Scheldebrug. Sinds 1964 bevindt zich in het midden een bronzen beeld van de H. Amelberga van de hand van Karel Aubroeck. In 1991 kreeg het parkje de naam Vlietpark naar de waterloop de Vliet, die via de onmiddellijke omgeving naar de Schelde vloeit.
  
  
• De Schelde en De Golven, Scheldebrug
  
  Zie Algemene toeristische aantrekkingspunten: Scheldebrug
  
  
• Beeld Lezende Jeugd, Oeverstraat 15 (vóór bibliotheek)

  Het beeld stelt twee zittende, lezende figuren in brons voor: een meisje dat in een boek leest en een jongeman die met een gesloten boek in de hand over haar schouder meeleest. Het lezende tweetal zit op een arduinen sokkel, die op zijn beurt is opgesteld in het midden van een natuurstenen ondergrond, die de vorm heeft van een opengeslagen boek.

  Lezende Jeugd is een werk van beeldhouwer Valeer Peirsman (°Tielrode, 20/4/1932). Het werd gerealiseerd in opdracht van het gemeentebestuur in het kader van het decreet tot integratie van een kunstwerk in een door de Vlaamse Gemeenschap gesubsidieerd gebouw, in dit geval de bibliotheek.

• Marmeren bootjes, centrum Temse

  Ter gelegenheid van het kunstproject Ponton Temse in 1990 vervaardigde de Duitse kunstenaar Norbert Radermacher 10 marmeren scheepjes (ca. 20 cm breed en ca. 4 cm hoog), die hij op één na in de asfaltwegen binnen de Pontonroute liet aanbrengen. De scheepjes in het wegdek lijken te wachten op het (regen)water dat hen via de riool, de Schelde, naar de zee zou kunnen brengen. En/of zijn de scheepjes een verwijzing naar de voormalige Boelwerf ?

  Door de renovatie van het marktplein verdwenen 2 bootjes.

  In het wegdek van de volgende centrumstraten treft men ze nog aan:

  • Hoek Veerstraat/Wilfordkaai (nabij riool)
    
  • Wilfordkaai (vóór gevel Bloemmolens Temse
    
  • Kasteelstraat (rechtover ingang Daccacomplex)
    
  • Kasteelstraat (ter hoogte van Philemon Haumanstraat)
    
  • Fonteinstraat (rechtover atelier Karel Aubroeck)
    
  • begin Kouterstraat (zebrapad tussen drogisterij en O.C.M.W.-gebouw)
    
  • kruising Kasteelstraat/-dreef/Fonteinstraat
    
  • Het enige bootje dat niet in het wegdek werd aangebracht, bevindt zich tussen de balken in de schuur van de Fonteinhoeve, Fonteinstraat 2.
    
    
• Beeldhouwwerk Mariadal, Mariadal, Temse

  Dit moeder en kind-kunstwerk werd in opdracht van de Bouwmaatschappij van Temse door de Temsese beeldhouwer Valeer Peirsman gebeeldhouwd en in kunstarduin gegoten.

  Eind oktober 1981 werd het beeld geplaatst in Mariadal, een bejaardenwijk van de Bouwmaatschappij. De officiële onthulling vond plaats in juni 1982 ter gelegenheid van de 60ste verjaardag van de Bouwmaatschappij; dit jubileum vormde de aanleiding tot de opdracht.

• Beeld Kom
  
  Het bronzen kunstwerk van Maarten Miechielssens werd op 25 mei 2000 onthuld in de Schuttershofwijk te Elversele.
  
  
• Beeldhouwwerk Groeiende Stad, Vuurkouter, Steendorp
  
  Het kunstwerk Groeiende Stad van de Steendorpse kunstenares Sophia Scheltjens-Smit (Ginneken-Bavel, Nederland, 12/1/1933-29/8/1995)) was een schenking van de Nationale Maatschappij voor Huisvesting te Brussel. Het bronzen beeldhouwwerk werd in december 1976 onthuld door Willy D’Havé, voorzitter van de Nationale Maatschappij voor Huisvesting.
  
  
• Beeld Kijkend naar de Stilte (de kikker), Veer, Tielrode
  
  Dit kunstwerk van de Sint-Niklase kunstenaar Albert De Smedt (°Sint-Niklaas, 30/7/1927), dat werd vervaardigd in kunststeen en polyester, werd op 23 mei 1992 onthuld t.g.v. de Dorpsfeesten in Tielrode.
  
  
• Beeld Den Toeter
  
  Het standbeeld van Valeer Peirsman werd op 27 september 2000 onthuld aan het veer van de Durme te Tielrode.
  
  
• Leeuw, Scheldepark, Kasteelstraat
  
  Dit arduinen beeld is van de Sint-Niklase kunstenaar Frans Van Havermaet (18/2/1828-19/2/1899), beeldhouwer van o.m. het standbeeld van de cartograaf Gerardus Mercator in Rupelmonde en het O.L.V.-beeld op de Sint-Niklase Onze-Lieve-Vrouwekerk. Hij vervaardigde deze leeuw in opdracht van kasteelheer Louis Janssens-Smits (1832-1884), die in 1878 tot senator werd verkozen. De leeuw, koning der dieren en symbool van macht en moed, weerspiegelde de opvattingen en persoonlijkheid van de vlaamsvoelende senator, die moedig gestreden heeft voor de bescherming van de Vlaamse letterkunde en die medestichter en eerste voorzitter was van het Davidsfonds-Waasland.
  
  
• Jommeke, bibliotheek, Oeverstraat 15
  
  Dit bronzen beeld werd in opdracht van Jommeke-auteur Jef Nys vervaardigd door Valeer Peirsman. Als blijk van waardering voor de inspanningen die Temse sinds 1987 levert ten bate van de strip, schonk Jef Nys het beeld aan Temse. Het werd officieel onthuld door Minister Miet Smet op 27/9/1998.
  
  
• In de stroom van de tijd, Markt
  
  Dit kunstwerk werd door Emiel Uytterhoeven (°Beerzel, 25/5/1951) uit Kalmthout speciaal ontworpen voor het gerenoveerde marktplein, dat op 13 december 1996 officieel werd heropend en waarvoor een kunstwedstrijd werd uitgeschreven. De steenmassa in hardgraniet lijkt te splijten. Bovenaan is enkel de lijn van de barst zichtbaar. Dan opent het blok zich. In de openstaande barst van de steen begint het gepolijste oppervlak van bovenaan af langzaam meer en meer te golven. Deze zachte binnenzijde staat in fel contrast met de ruwe buitenzijde van de steen. De holte is als het ware een opengebroken koesterplaats voor ei- of coconvormen. De ronde vormen suggereren expansiekracht, een innerlijk potentieel. Zij symboliseren de volgende generatie, de toekomst. Het stromend water, dat in elke cultuur symbool staat voor leven, is het verbindend element en symboliseert de tijdstroom.
  
  Het versterkt de in het kunstwerk gebruikte symboliek. Het beeld van 2,50 m hoog is in een cirkelvormige waterbak van natuurstenen tegels geplaatst. Het water stroomt van bovenaan in de holte naar beneden over de ronde stenen. De bodem van de kuip helt af, zodat het water samenvloeit in het diepste punt. Het gedeelte van de bodem waarop het beeld staat, komt niet onder water te staan.
  
  
• De Verwelkoming, Kouterstraat 3
  
  Armand Loveniers (°Steendorp, 25/3/1943) creëerde dit bronzen kunstwerk, dat werd onthuld op zaterdag 25 maart 1995 t.g.v. de officiële opening van de OCMW- serviceflats (Residentie Sint-Elisabeth) door Vlaams Minister Wivina Demeester.

Al deze (en andere) beelden in het centrum van Temse komen uitvoerig aan bod in de geïllustreerde Beeldenwandeling, de wandelroute die sinds 1998 verkrijgbaar is bij de gemeentelijke toerismedienst (zie Wandelpaden).