De naam Temse (941 Temsica) klimt op tot het Gallo-Romeins Tamasiacum of Tamisiacum. De Gallo-Romeinse namen op -iacum, die ontstonden in de 1ste-4de eeuw na Christus, meestal in de 2de-3de eeuw na Christus, zijn bijna altijd afgeleid van een persoonsnaam, die Latijns of inheems kan zijn. Tamisiacum is dan een nederzetting toebehorend aan Tamisios, een inheemse persoonsnaam.
Een wortel tam- (met de betekenis donker) is in de Indo-Europese talen overvloedig overgeleverd, b.v. Oudindisch tamas- duisternis, Oudiers temel duisternis, Oudnederduits thimm donker, Nederlands deemster(ing), Litauws tamsa duisternis; een variant dhem- in Middeliers dem donker. De persoonsnaam Tamasios of Tamisios betekent dan de donkere, iemand met een donkere huids- of haarkleur.
Uitzonderlijk worden namen op -iacum afgeleid van waternamen, b.v. Orchies uit Urciacas, gelegen aan de Orque. Vergelijk in dat geval met Tamines (1192 Tamines) aan de Samber, Demer (908/15, kopie 14de eeuw Tamera), Teems = Thames in Engeland (52 v. C., kopie 9de eeuw Tamesis). Dus telkens de donkere waterloop.
Een geheel andere wortel tam- met de betekenis uitstekend is overgeleverd in Oudiers tamun boomstam. Dit zou voortreffelijk passen: Tamines is gelegen in een meander van de Samber, de Demer heeft een staartvormige bovenloop en de Teems is bochtig. Temse ligt tegenover een scherpe bocht gevormd door de Oude Schelde (ten oosten van Weert, dat vroeger tot de parochie Temse behoorde); de naam betekent eiland tussen rivierarmen en de Schelde. In dat geval moeten wij reconstrueren: Tamisiacum afgeleid van Tamisia de bochtige waterloop. Die waternaam is dan prae-Romeins en prae-Germaans.
De bewaarde Indo-Europese t in Temse wijst erop dat deze naam ontsnapte aan de eerste germaniseringsgolf in of omstreeks de 2de eeuw vóór Christus: bij vroegere germanisering evolueert t immers via th tot Nederlands d.
Merkwaardig is eveneens het voortleven van een geromaniseerde vorm van Tamise; vroegste vermelding 1114/30 Thamisia, geschreven te Doornik. Andere voorbeelden van het wegvallen van -acum in geromaniseerde plaatsnamen zijn: Jodoigne = Nederlands Geldenaken, en Bastogne = Nederlands Bastenaken, Duits Bastnach.
|
